Utangulizi
Kufuga vifaranga vya kuku wa mayai ni hatua muhimu kwa mfugaji yeyote anayetaka kuingia kwenye uzalishaji wa mayai. Mafanikio ya mradi wa mayai huanzia kwenye hatua hii ya mwanzo. Mwongozo huu utakuonyesha namna sahihi ya kuchagua, kulea, kuwalisha, kuwachanja na kuwalinda vifaranga hadi wafikie umri wa kutaga.
1. Jinsi ya Kuchagua Vifaranga Bora vya Kuku wa Mayai
Uchaguzi wa vifaranga bora ndio msingi wa ufugaji wenye faida. Wakati wa kununua, zingatia:
Vifaranga wawe na macho makali na manyoya makavu
Wawe wanatembea vizuri bila kulegea
Wasipumue kwa shida au kutoa sauti za majeraha
Wawe wanakula na kunywa vizuri
Waje na chanjo ya siku ya kwanza (Marek)
Aina Bora za Kuku wa Mayai Tanzania
Lohmann Brown
Hy-Line Brown
Black Australorp
Kuroiler Layers
2. Bei za Vifaranga vya Kuku wa Mayai Tanzania 2025
Kwa mwaka 2025, wastani wa bei kwenye hatchery kubwa na za kati ni:
Siku 1 (Day-old chick): TZS 2,000 – 3,500
Wiki 3: TZS 5,000 – 7,000
Mwezi 1: TZS 8,000 – 12,000
Bei hutofautiana kulingana na umbali, lishe wanayotumia kabla ya kuuza, na aina ya kuku.
3. Banda Bora kwa Vifaranga (Brooder House)
Makazi mazuri huokoa vifo vingi. Hakikisha brooder:
Ina joto la 32–35°C wiki ya kwanza, kisha shusha joto kila wiki
Ina taa ya joto (charcoal brooder / gas brooder / electric brooder)
Ina sakafu laini yenye wood shavings
Ina kinga dhidi ya upepo mkali na maji ya mvua
Ina nafasi ya kutosha – vifaranga 30–40 kwa mita moja ya mraba
Dalili kuwa brooder ina joto sahihi
Joto kali: Vifaranga hukimbilia pembeni
Baridi: Hukusanyika sehemu moja wakitetemeka
Joto sahihi: Wanasambaa vizuri kwenye brooder
4. Lishe Sahihi kwa Vifaranga
Lishe huamua afya, ukuaji na uzalishaji wa mayai baadaye.
Ratiba ya Lishe
Starter feed (wiki 1–8): Protini 18–20%
Grower feed (wiki 9–18): Protini 14–16%
Layer feed (kuanzia wiki 19): Protini 16–18% + madini ya kutosha (calcium)
Mambo ya Muhimu Kwenye Lishe
Walishwe chakula kilichotengenezwa kwa ajili ya vifaranga
Wapewe maji safi muda wote
Epuka mabaki ya chakula yasiyo na virutubisho
Usiwape chakula kibichi sana (kama mashudu mapya)
5. Ratiba ya Chanjo kwa Vifaranga vya Kuku wa Mayai
Chanjo huzuia magonjwa hatari na vifo vya mapema.
Umri wa Kifaranga Chanjo Maelezo
Siku 1 Marek Hutolewa kiwandani
Siku 7 Newcastle (Lasota) Matone ya mdomo
Wiki 2 Gumboro Huimarisha kinga
Wiki 3 Gumboro tena Dozi ya pili
Wiki 4 Lasota Kuzuia ndwele
Wiki 8 Fowlpox Chanjo ya ndui
6. Usafi na Ulinzi wa Mazingira
Usafi ndio siri ya kupunguza magonjwa.
Badilisha maji mara mbili kwa siku
Safisha sahani za chakula kila siku
Tumia disinfectant mara moja kwa wiki
Zuia watu wengi kuingia banda
Dumisha ukavu ndani ya brooder
7. Changamoto Zinazowapata Wafugaji wa Vifaranga
Baadhi ya changamoto za kawaida ni:
Vifo kutokana na baridi kupita kiasi
Kukosa chanjo au chanjo kuchelewa
Chakula duni kinachosababisha ukuaji hafifu
Magonjwa kama Gumboro, CRD, na ndui
Msongamano unaosababisha majeraha na vifo
8. Jinsi ya Kupunguza Vifo vya Vifaranga
Weka joto sahihi kila wiki
Usibadilishe lishe ghafla
Tumia maji yenye glucose wiki ya kwanza
Hakikisha unafuata ratiba ya chanjo
Zuia kelele na mshtuko kwa vifaranga
Dhibiti panya, paka, na ndege waharibifu
9. Je, Kulea Vifaranga wa Mayai Kunachotengeneza Faida?
Ndiyo. Mfugaji anayefuata kanuni anaweza kupata faida kupitia:
Uzalishaji wa mayai zaidi ya 280–320 kwa kuku mmoja kila mwaka
Uuzaji wa kuku waliomaliza kutaga
Uuzaji wa mbolea ya kuku
Uzalishaji wa vifaranga kuanzia nyumbani kwa baadaye
10. Hitimisho
Kufuga vifaranga vya kuku wa mayai kunahitaji uangalizi mzuri kwa wiki za kwanza, hasa chakula, joto, na chanjo. Kwa kufuata mwongozo huu, mfugaji anaweza kupunguza vifo, kukuza afya ya kuku, na kupata uzalishaji bora wa mayai. Ni njia nzuri na ya uhakika kuanzisha mradi wenye faida.
Comments